Coğrafya Dersi Öğretim Programı

Çevre kirliliği, plansız kentleşme, arazinin yanlış kullanımı gibi mekânsal çevre sorunlarına örnekler verilir ve bu sorunların neden ve sonuçlarının incelenmesi sağlanır. Öğrencilerden coğrafya biliminin bu sorunların çözümüne katkılarını nedensel veya mantıksal çerçevede ifade etmeleri istenir(OB1). Bu sorunlar; coğrafya biliminin yaklaşımı doğrultusunda “Coğrafya, mekânsal sorunlarla ilgili bağlantıları nasıl inceler?”, “Mekânsal sorunların neden ve sonuçlarını nasıl yapılandırır?”, “Mekânsal sorunların dağılışını nasıl ortaya koyar?”, “Bu sorunların çözümüne ne gibi katkılarda bulunur?”, “Mekânsal sorunlarla mücadelede diğer disiplinlerden farklı olarak ne gibi çözüm önerileri sunar?”, “Mekânsal sorunların çözümünde diğer bilimlerle nasıl iş birliği yapar?” gibi açık uçlu sorular üzerinden bir tartışma süreci içinde ele alınabilir (SBAB7.1, SBAB7.3, SBAB7.5, SDB2.1). Bu kapsamda elde edilen bilgiler eleştirel bir yaklaşımla değerlendirilir (D3.3, E3.10). Daha sonra mekânsal sorunların ele alındığı makale, bildiri, tez, proje vb. bilimsel çalışma örnekleri öğrencilerle paylaşılabilir. Bu çalışmalar analiz edilerek ulaşılan çıkarımlar bir bütün hâline getirilir. Süreç sonunda ortaya çıkan bilgiler; mevcut duygu, düşünce ve davranışların öz bilgilerle bütünleşmesi kapsamında yapılandırılır (SDB2.3). Ayrıca öğrencilerden mekânsal sorunlar bağlamında kendileri ve/veya yakın çevrelerini değerlendirmeleri ve uygulamalardaki hataları belirlemeleri istenebilir (KB3.3, SDB1.3). Bilimsel çalışmalarda geçen mekânsal sorunlara ilişkin çözüm önerilerini ve yapılması gerekenleri belirlemeye yönelik bir tartışma yürütülebilir (SDB3.3). Öğrenmeler açık uçlu sorularla değerlendirilebilir.

Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden bir belgesel, kitap veya bilimsel çalışmalardan (makale, bildiri, proje vb.) yola çıkarak mekânsal sorunların çözümünde coğrafyanın katkılarını içeren bir rapor hazırlamaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir (SDB1.2).

Öğrencilerden web tabanlı CBS uygulamalarını incelemeleri ve web tabanlı CBS hakkında bilgi sahibi olmaları istenir. Toplanan bilgiler aracılığıyla söz konusu uygulamaların özellikleri ve kullanım alanlarını gösteren bir tablo oluşturulabilir (SBAB11.2, OB2). Bu süreçte iş birlikli öğrenme yönteminden yararlanılabilir. Öğrencilerin kendi hazırladıkları tabloyu incelemesi ve yorumlaması sağlanabilir. Web tabanlı CBS uygulamalarıyla hazırlanmış haritalar üzerinden okuma, çözümleme ve çıkarım yapma aşamaları gerçekleştirilir (OB4). Bu uygulamada kullanılan veri türleri örneklendirilir. Web tabanlı CBS’de kullanılacak mekânsal veriler, resmî genel ağ sayfalarından (Türkiye İstatistik Kurumu, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Ulusal Akıllı Şehir Açık Veri Platformu, Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi, Bulut Kent Bilgi Sistemi vb.) amacına uygun şekilde temin edilir. Bilişim teknolojileri kullanılarak genel ağ üzerinden web tabanlı CBS uygulamasına giriş yapılır. Uygulamanın kullanıcı arayüzünde bulunan araçlarla ilgili öğretmen rehberliğinde bilgi edinilir (OB2). Öğrenciler tarafından oluşturulacak haritayla ilgili kontrol listesi paylaşılır. Oluşturulacak harita seçiminde resmî genel ağ sayfalarından elde edilen verilerle örneğin Türkiye’nin istatistiki bölge birimleri sınıflandırmasını gösteren harita oluşturulabilir. Kullanıcı arayüzünden katman ekleme, görüntüleme, düzenleme vb. işlem basamakları takip edilerek basit düzeyde harita oluşturulur (OB2, OB7, E1.4, E3.7, KB3.2, MAB4, BTYAB1, BTYAB4, D7.1). Mekânsal veri toplama ve analiz süreçlerinde ulaşılan bilgilerin sadece teknik bir veri olmadığı, kişilerin özel hayatına dair unsurlar içerebileceği vurgulanır. Öğrencilerin başkalarına ait mekânsal verileri izinsiz kullanmama ve bu bilgilerin gizliliğini koruma konusunda yüksek bir hassasiyet ve özveriyle davranmaları sağlanır (D8.2). Hazırlanan harita; amaca uygun biçimde kullanılır, gerektiğinde zihinde canlandırılır, kontrol listesiyle değerlendirilebilir (OB7, SDB1.2, SDB2.1, SDB2.2, E3.4, E3.8, D3.1).

Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden çeşitli mekânsal verileri kullanarak web tabanlı CBS üzerinden basit bir harita oluşturmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı, öz ve grup değerlendirme formuyla değerlendirilebilir (SDB1.2, SDB1.3).

Öğrencilerin dünyadaki tatlı su kaynaklarının tüm su kaynaklarına oranına ilişkin tahminleri alınır. Tahminler üzerine bir tartışma yapılandırılabilir ve yeryüzündeki su kaynaklarının hangi ölçütlere göre sınıflandırıldığı belirlenir. Söz konusu kaynaklar, fiziksel-kimyasal özelliklerine ve bulunduğu yere göre tasnif edilir ve etiketlenir (E3.7).Bu süreçte öğrencilerin tasniflerini görsel veya sözel olarak ifade etmelerine imkân sağlanabilir (SDB2.1). Öğrenmeler, kavram haritasıyla izlenebilir. Türkiye ve dünyadaki su kaynaklarının dağılışı, dijital veya basılı haritalar üzerinden belirlenir (SBAB10.2, OB1). Tatlı su kaynaklarının sınırlı olduğu yerlerde yaşayan insanların karşılaşabileceği sorunlara değinilir (KB3.3, SDB2.3). Tatlı su kaynaklarının kısıtlı olduğu bir senaryo sunularak öğrencilerden bu durumda neler hissedebileceklerini ifade etmeleri ve bu farkındalıktan sonra davranışlarında ne gibi değişiklikler olacağını belirlemeleri istenebilir (E2.1, SDB1.1, SDB3.1, SDB3.2). Tatlı su kaynaklarının az olması, gelecekte nüfusa ve ihtiyaçlara bağlı kullanımının da artmasından hareketle suyun tasarruflu kullanılması gerektiği vurgulanır. Bu amaçla suyun tasarruflu kullanımına yönelik istasyon tekniği uygulanabilir. Oluşturulan üç istasyonda öğrencilere slogan oluşturma, öykü yazma ve poster hazırlama görevleri verilebilir. İstasyon sayısı ve istasyonlardaki görevler öğrencilerin özelliklerine göre farklılaştırılabilir. Bu süreçte elde edilen ürünler üzerinden tatlı su kaynaklarındaki azalmanın doğal ve beşerî çevreye etkileri ile bu soruna karşı alınabilecek önlemler doğrultusunda tasarruf bilinci geliştirilebilir (D17.2, SDB3.3). Öğrenmeler, çalışma yaprağıyla izlenebilir.

Türkiye’de suyun çevresel (biyoçeşitlilik, sürdürülebilirlik vb.), ekonomik (tarım, enerji, sanayi, ulaşım, turizm, madencilik vb.), politik (kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge, Mavi Vatan, sınıraşan sular, sınır oluşturan sular, enerji üretimi vb.) ve sosyokültürel (medeniyetlerin gelişimi, festivaller, sağlık, spor vb.) etkileriyle ilgili araştırma yapılması amacıyla iş birlikli öğrenme yönteminden yararlanarak planlama yapılabilir. Bu kapsamda çevresel, ekonomik, politik ve sosyokültürel etkilere ilişkin dört grup oluşturulur. Öğrencilerin ilgilerine göre bir gruba dâhil olmaları sağlanabilir. Gruplardan kendi konularıyla ilgili merak ettikleri araştırma sorularını listelemeleri ve bu soruların cevaplarına nasıl ulaşacaklarını planlamaları istenebilir. Grupların Türkiye’de suyun çevresel, ekonomik, politik ve sosyokültürel etkilerini yansıtan örnek vakalar üzerinden bilgi toplaması sağlanır. Örneğin Mavi Vatan (Karadeniz, Akdeniz, Ege Denizi ve Marmara Denizi) ele alınırken Türkiye’nin BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf olmamasının nedenleri, günümüzde/gelecekte uluslararası sulardaki hakları veya KKTC ile yürüttüğü Su Temin Projesi araştırılabilir. Toplanan bilgiler düzenlenir ve çözümlenir (BTYAB5). Bu bilgiler harita üzerinde incelenir. Çözümlenen bilgilerden sonuçlar çıkarılır ve her grubun elde ettiği sonuçlarla ilgili paylaşımda bulunması, sonrasında sunulan çalışmalarla ilgili grupların birbirine sorular yöneltmesi sağlanabilir (SBAB10.3). Coğrafi sorgulama sürecinde yapılan bilimsel araştırmada sistematiklik ve öz yeterlilik/kendine inanma eğilimleri dikkate alınır (SDB1.1, SDB1.2, E1.4, E3.7). Tüm çalışmalar sunulduktan sonra tartışma ortamı oluşturularak suyun etkileriyle ilgili sorgulamalar yapılır. Ülke kaynaklarının sürdürülebilir şekilde kullanılması gerektiği; ulusal kalkınma, millî şuur ve su güvenliğinin ulusal bağımsızlık açısından öneminin anlaşılabilmesi amacıyla vurgulanır (D19.3, OB8). Grupların iş birliği ve iletişim becerisinin ölçülmesinde grup değerlendirme formu kullanılabilir. Öğrenmeler açık uçlu sorularla yapılabilir (SDB2.1, SDB2.2).

Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden Türkiye’de yer alan su kaynaklarından (deniz, göl, akarsu vb.) birini seçmeleri, seçtikleri su kaynağının kullanımı, yönetimi ve bu su kaynağında kullanıma bağlı olarak meydana gelen değişimleri araştırmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir (SDB1.2, SDB2.3, SDB3.3).

Türkiye ve dünyadaki örnek yerleşmelere ait mekânsal unsurların deseni; uydu görüntüleri, hava fotoğrafları, haritalar vb. araçlar üzerinden belirlenir. Bu yerleşmelere ait mekânsal desenler (rassal, düzenli, kümelenme vb.) tespit edilir (SBAB10.3). Yerleşmelere ait mekânsal unsurların dağılışını etkileyen coğrafi koşullar öğretmen rehberliğinde tanımlanır. Yerleşmelerde benzerlik gösteren mekânsal unsurların dağılışından yararlanılarak bölgeler tespit edilir (E3.7).Bu bölgelerdeki mekânsal geçişle ilgili çıkarımda bulunulur. Mekânsal unsurların oluşturduğu bağlantılar ve hiyerarşi çözümlenir. İş birlikli öğrenme gruplarıyla yerleşmelerin mekânsal organizasyonu farklı yerleşme örnekleri üzerinden karşılaştırılır (SDB2.2). Örnekler arasındaki benzerlik ve farklılıkları belirlemek için karşılaştırma tablosu kullanılabilir. Yerleşmeleri oluşturan mekânsal unsurların belirli ilkeler çerçevesinde organize edilmesinin kaynaklarla zamanın verimli ve doğru kullanılmasındaki önemi vurgulanır. Öğrenci gruplarında yerleşmelerin mekânsal organizasyonu konusundaki iyi uygulama örnekleri ile ilgili görseller ve gazete haberleri paylaşılır. Söz konusu uygulama örneklerinin afetlere dirençli yerleşmeler oluşturmadaki önemi tartışılabilir (D5.3). Öğrenmeler, çalışma yaprağıyla değerlendirilebilir (SDB2.1, SDB2.2).

Öğrencilere yerleşmelerin etkilerine ilişkin çeşitli sorular yöneltilir (E1.1). Sorulara verilen cevaplar üzerinden yerleşmelerin etki alanlarını şekillendiren (ulaşım, sosyal, kültürel, ekonomik, siyasi, idari vb.) faktörlerle ilgili bilgi toplanır. Toplanan bilgiler düzenlenir (OB1, D3.2, BTYAB5). Düzenlenen bilgilere bağlı olarak yerleşmelerin diğer yerleşme alanları üzerinde oluşturduğu etki çözümlenir. Yerleşmelerin etki alanıyla ilgili çıkarım yapılır (KB3.3, SBAB8). Türkiye ve dünyadaki örnek yerleşmelerin etki alanları mekânsal ölçeğe (yerel, bölgesel ve küresel) göre sınıflandırılır (KB2.5). Yerleşmelere ilişkin görseller üzerinden tartışma yapılandırılabilir. Öğrenmeler, açık uçlu sorularla değerlendirilebilir.

Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden yaşadıkları çevrede bulunan yerleşmelerin mekânsal organizasyonunu çözümlemeleri ve bu organizasyona ilişkin öngörülerini sunmaları istenebilir (D3.2). Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir (SDB1.2, SDB1.3).

Öğrencilere gıda güvencesi, gıda güvenliği ve tedarik zinciri kavramlarının zihinlerinde neler çağrıştırdığı sorulabilir, onlardan bu kavramlara yönelik tahmin yürütmeleri istenebilir. Ardından bu kavramların tanımı yapılır ve kavramlar, öğrencilerin tahminleri ile karşılaştırılır. Tarımsal faaliyetlerin (tarım ürünleri üretimi, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık vb.) gıda güvencesine etkisi tartışmaya açılır (SDB2.1). Öğrencilerin Türkiye ve dünyadaki tarımsal faaliyetler ve gıda güvencesi konularında sorgulama yapabilmeleri için çeşitli sorular hazırlanır. Öğrencilerden önceki bilgilerini gözden geçirerek bu soruların cevaplarını nasıl bulacaklarını planlamaları istenir. Hazırlanan soruların cevaplanabilmesi için birincil ve ikincil kaynaklardan bilgi toplanır. Toplanan bilgiler, sistematik olarak coğrafi temsiller ve metin şeklinde düzenlenir ve çözümlenir (SBAB11.2, BTYAB5, E3.7). Süreç sonunda öğrencilerden başlangıçta hazırlanan soruların cevaplanma durumuyla ilgili öz değerlendirmede bulunmaları istenir. Bu süreçte öğrencilere önceki bilgilerini gözden geçirme, toplanan bilgileri doğrulama ve belirlenen araçları ihtiyaç duyulan bilgiler doğrultusunda kullanmanın önemi vurgulanır (SDB1.1, SDB1.2, E3.4). Tarımsal faaliyetler ve gıda güvencesi kapsamında çözümlenen bilgilerden sonuçlar çıkarılır ve bu sonuçlara ilişkin paylaşımda bulunulur (OB1). Paylaşımlarda gıda güvencesi, gıda güvenliği ve tedarik zincirini bozan dünyadaki önemli olaylara (savaşlar, salgın hastalıklar, küresel iklim değişikliği, afetler vb.) değinilerek bu durumun Türkiye ve dünya ekonomisine etkisine yer verilir. Mevcut tarım faaliyetlerinin artan Türkiye ve dünya nüfusunun ihtiyacını karşılamada yeterli olup olmadığına ilişkin görüş geliştirme tekniği uygulanabilir. Bu kapsamda yürütülmekte olan tarım faaliyetlerini yeterli gören ve görmeyen öğrencilerin iki ayrı grup olarak tartışması ve görüşlerini paylaşması sağlanabilir. Paylaşılan görüşler özetlenir, konuyla ilgili istatistikler üzerinden açıklamalar yapılır ve söz konusu açıklamalar paylaşılır. Bu süreçte yapılan çalışmalar öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir ve öğrencilere geri bildirim verilir. Türkiye’nin coğrafi konumunun gıda güvencesi ve tedarik zincirine etkisi vurgulanır. Gıda israfının önlenmesine yönelik çalışmalara nasıl katkı sağlanabileceği ile ilgili görüşler sunulur (D17.2, D19.4, SDB2.1, SDB2.2, SDB2.3). Öğrenmeler, açık uçlu sorularla değerlendirilebilir.

Sürdürülebilir tarım kavramı açıklanır. Tarım uygulamaları sürdürülebilir tarım bağlamında tartışılır. Tarım uygulamalarının ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirlik ölçütlerine ulaşılır. Öğrencilerden her bir ölçütün gıda üretme kabiliyetini nasıl etkilediği konusunda fikirlerini paylaşmaları istenir (FBAB4). Çevresel sürdürülebilirlik ölçütleri belirlenirken doğal çevrenin korunmasında duyarlı davranılarak sürdürülebilirlik bilinci oluşturulmaya çalışılır (SDB2.1, D5.2). Farklı tarım uygulamalarına ait özellikler birincil ve ikincil kaynaklardan tespit edilir (E3.4). Tespit edilen özellikler, sürdürülebilirlik ölçütleri ile karşılaştırılarak tarım uygulamalarının sürdürülebilirliği hakkında yargıda bulunulur. Elde edilen sonuçlar özetlenir (SDB3.3). Ayrıca Türkiye’nin üretim, tüketim veya dış ticaretinde önemli bir yere sahip olan seçili tarım ürünleri coğrafi temsiller ve haritalar üzerinden incelenir. Bu ürünlerin gelecekteki durumunun sürdürülebilirliği Türkiye’deki tarımsal gelişmeler bağlamında değerlendirilerek ortaya koyulur. Tarım uygulamalarının sürdürülebilirlik ölçütlerine göre değerlendirilmesinde altı şapkalı düşünme tekniği kullanılabilir. Bu yolla sürdürülebilir tarımın olumlu yönleri, sürdürülebilir tarım uygulamalarında karşılaşılan sorunların çözümü, sürdürülebilir tarım uygulamalarının dünya için önemi ve sürdürülebilir tarımın teşvik edilmesi konularında sunulan özgün öneriler bütünsel olarak değerlendirilebilir (KB3.3). Türkiye ve dünya için önemi büyük olan sürdürülebilir tarım uygulamalarına ilişkin olumlu duygu, tutum ve davranışların geliştirilmesi amacıyla öğrencilerin duygu paylaşımında bulunmalarına imkân sağlanabilir (SDB1.1, OB8). Öğrencilere bir tarım uygulamasının sürdürülebilirlik ölçütlerine göre değerlendirilmesini içeren bir çalışma verilebilir. Öğrenmeler, açık uçlu sorularla değerlendirilebilir.

Madenlerin kullanım alanları, bulunabilirliği ve ekonomiye katkılarından hareketle stratejik- kritik madenler tanımlanır. Bu süreçte başta bor madeni olmak üzere Türkiye’nin stratejik- kritik madenlerinin dağılışı haritalar üzerinden incelenir. Bu özelliğe sahip madenlerin ülke ekonomisi ve ülkeler arası ilişkilerdeki önemine yönelik varsayımlar oluşturulur (D19.3). Stratejik-kritik madenlerin ülke ekonomisi ve ülkeler arası ilişkilerdeki yerini gösteren coğrafi temsiller incelenir (SBAB10.3, SBAB11.1). Bu kapsamda bir zıt panel etkinliği gerçekleştirmek için soru-cevap grubu oluşturulur. Gerçekleştirilen zıt panelin sonunda stratejik-kritik madenlerin ülke ekonomisi ve ülkeler arası ilişkilerdeki yeri karşılaştırılır (E3.4).Karşılaştırma sürecinde öğrencilerin zamanı etkili şekilde kullanarak kendi öğrenme durumlarını geliştirmeye yönelik çalışmalar yapmalarına imkân verilebilir. Bu kapsamda öğrencilerin değerlendirme yapma ve tablo oluşturma, kavram haritası oluşturma, soru hazırlama, özetleme vb. çalışmalardan biriyle öğrenmelerini geliştirmeleri desteklenebilir. Aynı zamanda öğrencilerden zıt panel sürecindeki duygularını paylaşmaları istenebilir (SDB1.1, SDB1.2, SDB1.3, SDB2.2). Stratejik-kritik madenlerin ülke ekonomisi ve ülkeler arası ilişkilerdeki yerine yönelik önermeler sunulur (OB7). Stratejik-kritik madenlerin ülke ekonomileri üzerindeki etkisi ve buna bağlı olarak ülkelerin bölgesel ve küresel ilişkileri değerlendirilir. Öğrenmeler, zıt panel tekniğiyle izlenebilir ve çalışma yaprağıyla değerlendirilebilir (SDB2.2).

Enerji kaynaklarının kullanımında ortaya çıkan değişimler, coğrafi temsil ve veriler aracılığıyla karşılaştırılır. Öğrencilerle birlikte enerji kaynaklarının kullanımındaki değişim ve gelişime ilişkin bir tarih şeridi hazırlanır (SBAB11.2). Kullanılan enerji kaynaklarının çeşitlenmesinin nedenleri belirlenir ve bu çeşitlenmenin ekonomik, çevresel ve politik sonuçları yorumlanır. Bu süreçte Türkiye’nin enerji koridoru olma özelliği ve Mavi Vatan’ın enerji üretimi açısından önemi ele alınır (D19.3). Enerji kaynaklarının bileşenleri belirlenir ve bu bileşenler arasında ilişki kurulur. Sonrasında öğrenilenlerden yola çıkılarak öğrencilerin enerji kaynaklarının değişim ve sürekliliğine yönelik özgün coğrafi temsil veya metin hazırlamaları sağlanır. Öğrencilerden enerjinin uygun olmayan kullanımı sonucunda ortaya çıkacak problemlerin bireyleri, toplumu ve çevreyi nasıl etkileyebileceği üzerinde tartışmaları istenebilir (SDB2.3). Bu süreçte yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ve enerji tasarrufuna yönelik planların uygulanmasının önemi vurgulanır. Öğrencilere yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ve enerji tasarrufuna ilişkin afiş hazırlama çalışması verilebilir (D5.2, D17.2, OB8). Enerji kaynaklarının kullanımında meydana gelebilecek değişim ve gelişime yönelik mevcut verilere dayalı öngörülerde bulunulur (E3.6, SDB3.3). Öğrenciler tarafından hazırlanan afiş çalışmaları, öz ve akran değerlendirme formlarıyla değerlendirilebilir ve öğrencilere geri bildirim verilir (SDB1.2).

Öğrenme ortamında küçük gruplar oluşturulur. Her grup için farklı bir sanayi tesisi belirlenir. Ardından gruplara sanayi tesisinin kurulabileceği birkaç yer örneği verilir. Gruplardan sanayi tesislerini nerede kurmayı tercih edeceklerini tartışmaları ve tercihlerini gerekçesiyle sunmaları istenir. Sunumların ardından örnek bir sanayi tesisi, bölgesi veya faaliyetinin mekân üzerindeki sosyal, ekonomik ve çevresel etkilerine ilişkin bir tartışma yapılandırılır ve merak edilenlerin sorgulanabilmesi için çeşitli sorular hazırlanır (SDB1.2, SDB2.1, SDB2.2, SDB3.3, E1.1). Bu süreçte iş birlikli öğrenme yöntemi kullanılabilir. Hazırlanan soruların cevaplanabilmesi için birincil ve ikincil kaynaklardan bilgi toplanır. İmkânlar doğrultusunda yakın çevrede yer alan sanayi tesisi, bölgesi veya faaliyetinin mekânsal etkisinin incelenebilmesi için coğrafi gözlem, saha/sanal saha çalışması yapılabilir (SBAB9, OB2). Ulaşılan bilgiler, sistematik bir şekilde coğrafi temsil ve metinler şeklinde düzenlenerek çözümlenir (BTYAB5). Çözümlemelerde ele alınan sanayi tesisi, bölgesi veya faaliyetinin kuruluş yerinin seçimini etkileyen doğal ve beşerî çevre faktörleri dikkate alınır. Bu süreçte örnek olay inceleme yöntemi kullanılabilir. Sanayi tesisi, bölgesi veya faaliyetinin mekân üzerindeki sosyal, ekonomik ve çevresel etkileri ile ilgili çözümlenen bilgilerden çıkarımda bulunulur ve bu çıkarımlar paylaşılır. Türkiye’de savunma sanayisi başta olmak üzere yerli sanayi üretiminin dış politikadaki önemine değinilir. Yapılan çalışma, bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir (SDB1.2). Sanayileşmenin çevresel etkilerine yönelik çıkarımlar oluşturulurken Türkiye ve dünyada doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımının önemini vurgulamak üzere kavram karikatürü veya slogan oluşturma çalışmaları yapılabilir (OB1, D13.4, D18.3, SDB2.1). Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden gıda güvencesinin küresel iklim değişikliği ve nüfus artışına bağlı olarak gelecekteki durumuna yönelik bilgi görseli hazırlamaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir (SDB1.2, SDB1.3).

Öğrencilere gezegen sınırı kavramı ile ilgili dikkat çekici görseller üzerinden çeşitli sorular yöneltilebilir (E1.1). Gezegen sınırı üzerinde etkili olan faktörlere yönelik bilgi edinme sürecinde iş birlikli öğrenme yöntemi kullanılabilir. Bu kapsamda öğrenciler gruplara ayrılır, her grup tarafından seçilen bir faktör araştırılır ve edinilen bilgiler sınıfta paylaşılabilir. Aşılmış olan gezegen sınırları üzerine bir tartışma yapılandırılabilir (SDB2.1, SDB2.2). Öğrencilerden gezegen sınırının zorlanması ile ortaya çıkan çevre sorunlarını sınıflandırmaları istenebilir (KB2.5). Öğrenmeler, yapılandırılmış gridle izlenebilir. Gezegen sınırı kavramıyla ilgili elde edilen bilgiler doğrultusunda çevre sorunlarının önlem alınmadığı takdirde afetlere dönüşebileceği vurgulanır. Ayrıca çevre sorunlarının birey, doğa ve toplum üzerindeki etkileri; çevre sorunlarına yol açabilecek davranışlar, doğal kaynakları korumanın gerekliliği, çevre sorunları karşısında farkındalık oluşturma, çevre sorunlarıyla mücadelede sahip olunması gereken yeşil beceriler veya çevresel sorunlara karşı alınabilecek önlemler konularında haber köşesi oluşturma, bilgi görseli hazırlama gibi çalışmalar yapılabilir (D5.2, D18.3). Hazırlanan ürünler, panolara asılarak galeri yürüyüşü tekniğiyle incelenebilir (SDB2.3, SDB3.3). Hazırlanan ürünler, bütünsel dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formlarıyla değerlendirilebilir(SDB1.2).

Küresel iklim değişikliğine ilişkin düşünme sürecini harekete geçirmek için merkezler tekniği kullanılabilir. Bu kapsamda sınıfta afiş, öykü ve drama merkezi oluşturulabilir. Öğrenme çıktı ve yöntemlerinin belirlenmesinin ardından öğrencilerin istedikleri merkeze dâhil olması sağlanabilir. Ortaya çıkan ürünler üzerinden küresel iklim değişikliği ve ilişkili kavramlar üzerine bir tartışma yapılandırılabilir. Küresel iklim değişikliğinin etkilerini azaltmayı amaçlayan anlaşmalar ve iklim değişikliğine uyum sağlamayı temel alan stratejilerin Türkiye ve diğer ülkeler üzerindeki sosyoekonomik, çevresel ve politik etkileri ile ilgili münazara grupları oluşturulabilir. Gruplardan savundukları görüşlere ilişkin hazırlık yapmaları ve görüşlerini mantıksal temellere dayandırarak kanıtlamaları istenir. Aynı zamanda öğrencilerden başlangıçta belirledikleri hedeflere grup çalışması boyunca ulaşıp ulaşamadıkları, kendi öğrenmelerini geliştirmek için neler yapabilecekleri ve iklim değişikliğinin etkileri konusunda neler hissettikleri üzerine tartışmaları istenebilir (D14.1, SDB1.1, SDB1.2, SDB2.1, SDB2.2, E3.10). Münazara etkinliğinin ardından bu anlaşma ve stratejilerin uygulanmasında ülkelerin gelişmişlik durumları ve politik özelliklerine göre tutarsız davranışlar sergilediği durumlar varsa bunlar tespit edilir. Ortaya çıkan sonuçlar üzerinden imzalanan anlaşmalar ve içeriği kabul edilen uyum stratejilerinin değerlendirilmesinde tartışma yöntemi kullanılabilir (KB3.3). Öğrenmeler, açık uçlu sorularla değerlendirilebilir (SDB1.2).

Dersin başında öğrencilerden bir günde tükettikleri su miktarına ilişkin tahminde bulunmaları istenebilir. Tahminler ile bilim insanları veya bilimsel kuruluşların konuya ilişkin tavsiyeleri arasındaki benzerlik ve farklılıklar üzerine konuşularak öğrencilerde su kullanımı konusunda farkındalık oluşturulabilir. İlgili kurumların genel ağ adresleri üzerinden su ayak izi hesaplaması yapılabilir. Suyun yanlış ve gereksiz kullanımı hakkında örnekler verilerek su israfının birey, toplum ve doğa üzerindeki olumsuz etkileri ele alınır. Sonrasında su kaynaklarının (deniz, göl, akarsu vb.) verimli kullanımına yönelik bireysel ve toplumsal sorumluluklar üzerinde durulur. Konu ile ilgili basılı veya görsel haberler incelenebilir ve bu yolla öğrencide olumlu tutum ve davranışların geliştirilmesi sağlanır (SDB2.3, E2.2, OB8). Öğrencilerden su tasarrufu konusunda ailelerini bilgilendirmeleri, aileleriyle eylem planı hazırlamaları, planlarını uygulamaları ve önceki su kullanımlarıyla planlarını uyguladıktan sonraki su kullanımlarını karşılaştırmaları istenebilir (D17.2, SDB1.3, SDB3.3). Türkiye’de ve dünyanın farklı yerlerindeki su stresi, su kıtlığı ve mutlak su kıtlığı durumu coğrafi temsillerden yararlanılarak karşılaştırılır (SBAB10.3, SBAB11.1). Öğrencilerden küçük gruplar hâlinde su stresi, su kıtlığı ve mutlak su kıtlığını konu alan örnek olay yazıları yazmaları istenebilir. Hazırlanan metinler tüm sınıfın katılımıyla analiz edilebilir. Bu yolla Türkiye’de yaşanan su sorunlarına ilişkin farkındalık oluşturulur. Türkiye’de görülen su sorunlarının (su stresi, su kıtlığı ve mutlak su kıtlığı, su kirliliği, sel, kuraklık vb.) neden ve etkileri ile ülkedeki su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımına yönelik çıkarımlarda bulunulabilir. Çıkan sonuçlar üzerinden bahsi geçen konulara ilişkin bilgi toplanır, toplanan bilgiler düzenlenir ve çözümlenir (E3.7, E3.8, OB1, BTYAB5). Çözümlenen bilgilerden sonuçlar çıkarılır ve bu sonuçlar coğrafi temsil ve metinler şeklinde paylaşılır (KB3.1). Öğrencilerden elde ettikleri bilgileri kullanarak olası bir su kıtlığı durumunda bu sorunla nasıl baş edebilecekleri üzerine senaryo yazma tekniğiyle bir metin oluşturmaları istenebilir (SDB3.1, SDB3.2). Su kaynaklarının geleceğe aktarılabilmesi ve ülke güvenliği için sürdürülebilir şekilde kullanılabilmesi konusunda neler yapılması gerektiği ifade edilir (D19.3, E2.2, OB8, SDB3.3). Konuya ilişkin öğrenilenlerin yansıtılması amacıyla öğrencilere duvar gazetesi hazırlatılabilir. Yapılan çalışmaların değerlendirilmesinde öz veya grup değerlendirme formu kullanılabilir ve öğrencilere geri bildirim verilir.

Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden küresel iklim değişikliğinin etkilerini azaltma ve iklim değişikliğine uyum sağlamaya yönelik stratejiler hakkında grup hâlinde görüş geliştirmeleri ve su kaynaklarının etkilerine ilişkin ortak bir rapor hazırlamaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve grup değerlendirme formlarıyla değerlendirilebilir (SDB1.2).

Türkiye’nin bazı bölgelerle kültürel yönden etkileşimine ve bu etkileşimin zaman içinde ne tür farklılıklara yol açtığına ilişkin yeni öğrenmeler oluşturacak çeşitli sorular sorulur. Bu sorular, iş birlikli öğrenme yönteminin karşılıklı sorgulama tekniği ile tartışılarak cevaplanabilir (SDB2.1, E1.1, E3.4, E3.8).Türkiye’nin coğrafi konumu çerçevesinde etkileşim içinde olduğu (Kafkaslar, Balkan ülkeleri, Türkistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Orta Doğu ve Afrika) alanlardaki kültürel ilişkilerinin ve bu alanlar üzerindeki etkilerinin sonuçlarına yönelik bilgi toplanır (SBAB10.3, D14.3). Toplanan bilgiler etkin öğrenme gruplarında düzenlenir ve çözümlenir (BTYAB5). Türkiye’nin kültürel açıdan bağlantılı olduğu bu alanlar üzerindeki etkisiyle ilgili çıkarım yapılır. Çıkarımlar; öğrencilerin bazılarının konuşmacı, bazılarının basın mensubu rollerini alarak ilgili konu hakkında basın açıklaması yaptığı basın toplantısı tekniği ile paylaşılabilir. Türkiye’nin bu alanlarla etkileşiminin gelişmesine katkıda bulunan çeşitli resmî kurum ve organizasyonlara (TÜRKSOY, Yunus Emre Enstitüsü, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı) değinilir (SDB2.1, SDB2.2, OB5). Ayrıca Türkiye’nin etkileşim içinde olduğu bu alanlardaki Türk-İslam eserlerine, maddi ve manevi kültürel miras ögelerine yer verilir (D14.3, D19.2). Öğrenmeler, çalışma yaprağıyla değerlendirilebilir.

Genel coğrafi özellikler ve tarımsal üretim ilişkisi bağlamında dünyadan tarımsal üretimde önde gelen örnek bir ülke seçilir. Bu ülkenin genel coğrafi özellikleri ile tarımsal üretim faaliyetleri arasındaki ilişki belirlenirken örnek olay inceleme yönteminden yararlanılabilir. Elde edilen veriler çerçevesinde örnek ülkenin tarımsal üretimi, tarımdaki yeterliliği, tarımsal gelişmişlik durumu ve tarımdan elde ettiği gelirin ülke ekonomisine etkisi balık kılçığı tekniği ile sınıflandırılabilir (OB7, E3.7, D3.2). Süreç sonunda örnek verilen ülkenin ekonomisi ile tarımsal faaliyetleri arasındaki ilişki yorumlanır. Öğrenmeler, açık uçlu sorularla değerlendirilebilir (SDB2.1).

Sanayileşme süreçleri açısından karşılaştırma yapabilmek amacıyla farklı coğrafi koşullara ve gelişmişlik düzeylerine sahip örnek ülkeler belirlenir. Bu ülkelerin genel coğrafi özellikleri ve sanayileşme süreçlerinde etkili olan coğrafi faktörler belirlenir (SBAB10.3). Bu faktörlerin sanayileşme üzerindeki benzer ve farklı yönleri sistematik olarak listelenir (OB1, D3.2, E3.7). Öğrencilerden verilen ülkelerin sanayi süreçlerinde etkili olan faktörleri belirlemelerine yönelik benzer ve farklı yönlerin listelenmesini içeren karşılaştırma tablosu (T diyagramı) oluşturması istenebilir. Öğrenmeler çalışma yaprağıyla değerlendirilebilir (SDB1.2).

Dünyada madencilik faaliyetleriyle öne çıkan örnek bir ülke seçilir. Madencilik faaliyetlerinin bir ülkenin ekonomisindeki yerini göstermek için kullanılacak tablo, grafik, şekil ve/ veya diyagramlar belirlenir. Amaca uygun şekilde hazırlanacak bu coğrafi temsillerin türü seçilir ve gerekli araç gereç temin edilir. Coğrafi temsillerin hazırlanması sürecinde örnek ülkenin madencilik faaliyetleriyle ilgili veriler elde edilir (OB1). Güvenilirliği teyit edilen veriler kaydedilir, sistematik şekilde tasnif edilir ve etiketlenir (D3.3, E3.7, OB7, OB4). Madencilik faaliyetlerinin örnek verilen ülkenin ekonomisindeki yeriyle ilgili tablo, grafik şekil ve/veya diyagramlar hazırlanır (BTYAB4). Süreç boyunca yapılan çalışmalar kontrol listesiyle izlenebilir ve değerlendirilebilir (SDB1.2, SDB1.3).

Enerji kaynaklarının arz ve güvenliğinde önemli bir yere sahip örnek ülkeler belirlenerek bu ülkelerin genel coğrafi özellikleri ve enerji kaynakları tanımlanır. Tanımlanan coğrafi özelliklerle enerji kaynaklarına ait benzer ve farklı yönler, sistematik olarak listelenir ve karşılaştırılır (OB7, E3.7, D.3.3). Enerji kaynaklarının söz konusu ülkelere etkileri yorumlanarak çıkarımda bulunulur (KB3.1, SDB2.1). Öğrencilerden enerji kaynaklarının bu ülkelerdeki etkilerini benzer ve farklı yönlerden listelemeleri ve buna yönelik karşılaştırma tablosu oluşturmaları istenebilir. Öğrenmeler, çalışma yaprağıyla değerlendirilebilir (SDB1.2).

Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden TİKA’nın Türkiye’nin kültürel hinterlandındaki faaliyet ve etkilerinin değerlendirilmesine yönelik hazırlayacakları haberi sunmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir (SDB1.2, SDB2.3).