Coğrafya Dersi Öğretim Programı

Öğrenciler küçük gruplara ayrılır. Gruplardan coğrafyanın konusu, bölümleri ve ilişkili olduğu bilimlerle ilgili örnek görseller ve okuma metinlerini incelemeleri istenir(OB4).Sınıfça incelenen materyallerden yola çıkılarak öğrencilerin düşün-eşleş-paylaş tekniğiyle düşüncelerini ifade etmeleri sağlanabilir. İfade edilen görüşlerden hareketle coğrafya biliminin konusu, bölümleri ve ilişkili olduğu bilimlerin sistematik bir şekilde belirlenmesi sürecinde farklı bakış açılarına saygı duyulmasının önemi üzerinde durulur (D14.1, E3.7). Bu bölümler arasındaki ilişkiler belirlenerek Frayer diyagramı veya zihin haritası hazırlanabilir (SDB2.1, SDB2.2). Öğrenmeler, hazırlanan bu araçlarla izlenebilir.

Coğrafi bakış açısını yansıtan metin ve coğrafi temsiller incelenir. Coğrafya öğrenmenin önemi, örnek bir coğrafi olayın çözümlenmesi üzerinden ele alınır. Örnek olayın çözümlenmesi süreci bireysel veya grup çalışması şeklinde gerçekleştirilebilir. Söz konusu örnek olayla ilgili coğrafi temsiller sistematik şekilde incelenir, bu olayın doğal ve beşerî bileşenleri belirlenir (SBAB11.1, E3.7, OB4). Bileşenler arasındaki etkileşim coğrafi bakış açısı ile ele alınır ve coğrafi bakış ile mekânsal sorunların çözümü arasında nasıl bir ilişki olduğu belirlenir. Bu süreçte öğrencilerin mekânsal planlama önerileri ile ülke kaynaklarının sürdürülebilir kullanımında bireylere düşen sorumluluklar üzerine tartışmaları sağlanır (D16.2, D19.3). Tartışma sürecinde öğrencilerin birbirlerinin duygu ve düşüncelerini anlayabilecekleri, tüm öğrencilerin karşılıklı saygı içerisinde kendilerini ifade edebilecekleri bir ortam oluşmasına dikkat edilir (SDB2.1, SDB2.2, SDB2.3, D14.1). Tartışma sürecinin sonunda öğrencilere konuyla ilgili bilgi görseli hazırlatılabilir. Öğrenmeler, açık uçlu sorularla izlenebilir.

Coğrafya biliminin gelişimi ve bu bilime katkı sağlayan bilim insanlarından bazıları hakkında bilgi toplamak amacıyla bireysel veya grup çalışması planlanabilir. Bu kapsamda öğrencilerden sınıf kütüphanesinin yanı sıra öğrenme ortamında hazırlanmış kaynak köşesi ve/veya genel ağdan yararlanarak ilgili konuya yönelik kaynakları incelemeleri istenebilir. Sınıfça incelenen materyallerden elde edilen bilgilerin öğretmen rehberliğinde tartışılarak doğrulanması sağlanabilir (SDB2.1, SDB2.2). Öğrencilerle birlikte coğrafya biliminin gelişimine ilişkin tarih şeridi hazırlanabilir (SBAB1.2, SBAB11.2, D3.4). Bu süreçte coğrafyanın tarihinde iz bırakan bazı bilim insanlarına (Eratosthenes, Strabon, Batlamyus, Mesudi, Biruni, Muhammed İdrisi, Kaşgarlı Mahmud, İbni Battuta, İbni Haldun, Piri Reis, Kâtip Çelebi, Evliya Çelebi, B. Varenius, A. V. Humboldt, C. Ritter, P. V. Blache, C. O. Sauer, Ali Tevfik Tanoğlu, E. Chaput, H. Louis, Besim Darkot, Faik Sabri Duran, Reşat İzbırak, Sırrı Erinç, Cemal Arif Alagöz, R. Hartshorne, Erol Tümertekin, Yi-Fu Tuan, Nazmiye Özgüç, Hayati Doğanay vb.) yer verilir. Belirtilen bilim insanlarına ilişkin rol oynama çalışmaları yapılabilir. Coğrafyanın farklı zaman ve mekânlarda bilimsel bilginin gelişimine sağladığı katkılar ve günümüzde modern coğrafya çalışmalarının yoğunlaştığı konularla ilgili büyük grup tartışması yapılabilir. Böylece bilimin sadece belirli toplumlara özgü olmadığının farkına varılması, Türk tarihinde de bilimsel gelişmelere katkıda bulunan kişi ve çalışmalar olduğunun görülmesi ve bu durumun takdir edilmesi sağlanır (D19.2). Öğrenmeler, öz değerlendirme formuyla izlenebilir ve öğrencilere geri bildirim verilir. Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden örnek olay, olgu veya konu üzerinden mekânsal düşünme ile coğrafya öğrenmenin önemini ortaya koyan bir gazete haberi yazmaları istenebilir. Bu kapsamda öğrencilerden gruplar oluşturmaları ve seçtikleri örnek olay, olgu veya konuya ilişkin ön araştırma yapmaları istenebilir. Araştırma sürecinde birincil ve ikincil kaynak kullanmanın, belirlenen araçları sistematik şekilde kullanarak gerekli bilgilere ulaşmanın ve toplanan bilgileri doğrulayarak kaydetmenin önemi vurgulanır (E3.5, E3.7, OB1). Performans görevinin ikinci aşaması sınıf içinde gerçekleştirilir. Öğrencilerden topladıkları bilgileri kullanarak bir gazete haberi oluşturmaları istenebilir. Bu haberde seçtikleri olay, olgu veya konu ile coğrafyanın önemini yansıtmaları beklenir (KB3.1). Çalışmaya ilişkin puanlama anahtarı öğrencilerle paylaşılır. Tamamlanan çalışmalar, sınıf panosuna asılarak galeri yürüyüşü tekniği ile incelenebilir. Her gruptan coğrafyanın önemine ilişkin vardığı yargıyı paylaşması istenir. Çalışma sürecinde grup arkadaşlarını ve kendilerini değerlendirebilmeleri için grup değerlendirme formu kullanılabilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Sürecin başında hazırlanan Frayer diyagramları veya zihin haritaları ünite sonunda tekrar incelenebilir. Öğrenciler tarafından hazırlanan diyagramlarda öğrenilenler göz önüne alınarak gerekli düzeltmeler yapılabilir. Öğrencilerin bu süreçteki öğrenmeleriyle ilgili yansıtma yapmaları sağlanabilir (SDB1.1, SDB1.2, SDB1.3).

Örnek haritalar aracılığıyla haritada kullanılan başlık, sembol, renkler ve kenar bilgileri (lejant, coğrafi koordinatlar vb.) tespit edilerek harita içeriğindeki unsurların ortaya çıkarılması sağlanır. Bu süreçte soru-cevap yöntemi kullanılabilir. Coğrafi koordinat sistemine ait bilgilerin elde edilebilmesi için konumla ilgili kavram, sınıflandırma, sistem ve araçlar (enlem, boylam, GPS vb.) kullanılır. Harita unsurlarından yararlanılarak harita türünün belirlenmesi sağlanır (E1.4). Harita türlerine ilişkin sınıflandırma tablosu oluşturulabilir. Çeşitli haritalar kullanılarak konum tespiti, coğrafi unsurların dağılış ve değişimleri ile bu unsurların birbirleriyle ilişkileri, rota gösterimi, rotanın izlenmesi veya oluşturulması, zaman hesaplamaları (saat dilimleri kullanılarak), dijital harita uygulamaları (profil çıkarma, uzunluk ve alan hesaplama) ve harita üzerine etiket, fotoğraf, çizim eklenmesi aracılığıyla haritaların içeriğine uygun özellik ve ilişkiler belirlenir (SBAB1.1, E2.5). Uygulamalar bireysel hâlde, küçük grup çalışması şeklinde veya tüm sınıfla yapılabilir. Harita yapımında meydana gelen bozulma ile bu bozulmanın nedenleri ilişkilendirilerek haritalarda kullanılan başlıca projeksiyon türlerinin tanınması sağlanır (OB1). Öğrencilerle birlikte dünyanın farklı bölgelerinden seçilecek örnek yerlerle uygun projeksiyon türü eşleştirmelerini gösteren tablo hazırlanabilir (SDB2.1, SDB2.2,E3.4,E3.5, OB2). Öğrencilere haritalarda gösterilen unsurların özellik, konum, dağılış, ilişki ve değişimlerinden yararlanılarak örnek haritalarla (korokromatik, koroplet, izoplet, noktalama, oransal, akış vb.) ilgili çıkarımlar yaptırılır. Örneğin topoğrafya haritaları üzerinde izohipslerle ilgili çıkarımlar yapılarak yeryüzü şekilleri ayırt edilir. Bu süreçte haritalarla ilgili çıkarımlarını sınıfta paylaşmaları teşvik edilen öğrencilerin bilimsel veriler veya farklı bakış açıları ışığında görüşlerini güncelleme erdemi göstermeleri ve mütevazılıkla hareket etmeleri sağlanır (D10.1). Son aşamada ulaşılan çıkarımlara ilişkin bir tartışma süreci yapılandırılabilir (SDB.2.1). Öğrencilerden küçük gruplara ayrılarak çeşitli konu içeriklerine sahip dilsiz haritalar üzerinden eksik parça tamamlama etkinliğiyle harita hazırlamaları istenir. Bu süreçte oluşturulacak harita için amaç belirlenir, yöntem ve araç gereç seçilir, veriler toplanarak haritaya işlenir ve veriye uygun harita türü tespit edilir. Hazırlanan harita zihinde canlandırılır. Öğrenciler tarafından oluşturulan haritalar kontrol listeleri kullanılarak kendileri veya akranları tarafından değerlendirilebilir. Oluşturulan haritaların amaca uygun biçimde kullanımına ilişkin tartışma yürütülebilir (SDB1.2, SDB2.1, SDB2.2, E2.5, E3.4,E3.5, SBAB11.2).

Türkiye’nin mutlak ve göreceli konumu belirlenir. Belirlenen konuma ait özellikler tespit edilir ve görselleştirilir (E3.7, OB4). Türkiye’nin konum özellikleri özetlenir. Bu süreçte GZFT veya benzer analiz yöntemleri kullanılarak Türkiye’nin konum özelliklerinin önemi vurgulanır, öğrencilerin bu konudaki görüş ve duyguları alınarak millî şuurlarının gelişmesi desteklenir (KB3.3). Türkiye’nin konum özelliklerinin önemi vurgulanırken Mavi Vatan ve Gök Vatan’la (Ulusal Hava Sahası) ilgili coğrafi temsiller de ele alınır. Ege Denizi ve Doğu Akdeniz’deki haksız taleplere karşı yürütülen mücadelenin haklılığı, bilimsel ve hukuki kanıtlarla açıklanır. Bu süreçte öğrencilerin millî menfaatlerin korunmasına yönelik üstlenmeleri gereken sorumlulukları fark etmeleri, Türkiye’nin haklarını savunmak ve bu savunuculuğu bilinçli bir şekilde yaymak için her türlü akademik ve sosyal platformda özveriyle davranmaları sağlanır (D11.2, D19.1). Ege Denizi’nin geçmişte Adalar Denizi adıyla bilindiği de ifade edilir. Kıbrıs adasının Türkiye ve Türk dünyası açısından önemine değinilir. Öğrenmeler, çalışma yaprağıyla izlenebilir.

Mekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan bileşenler (CBS’nin bileşenleri; donanım, yazılım, coğrafi veriler, yöntem ve kullanıcı) belirlenir (OB2). Öğrenciler, bu bileşenlerle CBS’ye ait metodolojinin (verileri elde etme, depolama, kontrol etme, işleme, analiz etme ve görüntüleme) ilişkilendirilmesi sürecinde soru sormaları için teşvik edilir (E3.7, E3.8). Bu süreçte dijital verilerin elde edilmesi ve paylaşılmasında veri mahremiyeti ile etik kurallara uymanın bir vatandaşlık sorumluluğu olduğu hatırlatılarak öğrencilerde veri etiği farkındalığı oluşturulur. Konu sonunda turnuva etkinliği yaptırılarak öğrencilerin çalışkanlık değeri kazanmaları desteklenir (D3.4). Mekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan bileşenlerin çözümlenmesi amacıyla anlam çözümleme tablosu üzerinden öğrencilerin öğrenmeleri değerlendirilebilir. İki boyutlu olarak hazırlanan anlam çözümleme tablosunun bir boyutunda CBS bileşenlerine, diğer boyutunda ise CBS’ye ait metodolojiye yer verilebilir. Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden belirli bir konu içeriğine sahip harita oluşturmaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir (SDB1.1, SDB1.2, SDB1.3).

Hava olayları ile ilgili meteorolojik verileri yansıtan coğrafi temsiller ve uzaktan algılama görüntüleri (uydu ve radar) incelenir (FBAB4, OB2). Öğrencilerin hava olaylarının (sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış) tanımları, nasıl ölçüldüğü ve ölçü birimleri üzerine düşün- eşleş-paylaş tekniğinden yararlanarak düşünmeleri sağlanabilir. Bu teknik kapsamında öğrencilerden söz konusu kavramlara ilişkin önce bireysel düşünmeleri, sonra bu düşüncelerini arkadaşlarıyla paylaşarak ortak tanımlar oluşturmaları istenebilir. Oluşturulan tanımlardan yola çıkılarak ilgili kavramlara ilişkin bilgi paylaşımında bulunulur. Ayrıca imkânlar doğrultusunda öğrencilerin hava olaylarıyla ilgili ölçüm veya deney yapması sağlanır (FBAB3, FBAB8). Elde edilen bilgilerden yararlanılarak hava olayları günlük hayatla ilişkilendirilir. Öğrencilerden hava olaylarının günlük hayata etkilerine ilişkin yakın çevrelerinden başlayarak çıkarım yapması beklenir. Böylece öğrencilerin hava olaylarının günlük hayata etkilerine ilişkin yargıda bulunması sağlanır. Ayrıca öğrencilerden aşırı hava olaylarına (sıcak hava dalgası, soğuk hava dalgası, fırtına, yıldırım düşmesi, dolu, kuraklık, aşırı yağış vb.) yönelik haber içeriklerini incelemeleri ve bu olayların oluşturduğu tehlikelere karşı alınabilecek önlemleri küçük gruplar içinde tartışmaları istenebilir (E3.5, SDB2.1, SDB2.2). Sonrasında hava olaylarıyla ilişkili halk takvimi kavramı açıklanır ve buna yönelik araştırma yapılır. Araştırma sürecinde ihtiyaç duyulan bilgilerle ilgili kaynaklar taranabilir, görüşme tekniğinden yararlanılarak o çevrede yaşayan kişilerle görüşmeler yapılabilir (D3.4). Araştırma süreci sonunda elde edilen bilgilerin benzerlik ve farklılıklarına göre listelenebilmesi için bir karşılaştırma tablosu (T diyagramı) oluşturulur ve söz konusu bilgiler bu tablo üzerinden sınıfta paylaşılır (OB5). Öğrenmeler, çalışma yaprağıyla değerlendirilebilir.

İklim sisteminin bileşenleri (atmosfer, hidrosfer, litosfer, biyosfer ve kriyosfer) coğrafi temsiller incelenerek belirlenir. Bu süreçte soru-cevap tekniği kullanılabilir. İklim sisteminin bileşenlerinden olan atmosferin iklim sistemiyle olan ilişkisi, örnek görseller üzerinden tespit edilir (OB4). Etkileri günlük hayatta hissedilen iklim sistemine ait değişkenlerin (sıcaklık, basınç ve rüzgâr, nem ve yağış) dünya ve Türkiye’deki dağılışı, coğrafi temsiller incelenerek sistematik bir şekilde belirlenir (SBAB10.2). Bu dağılış üzerinde etkili olan faktörler (enlem, eksen eğikliği, dönme ve dolanma hareketleri, büyük su kütlelerine uzaklık, okyanus akıntıları ve atmosfer dolaşımı, topoğrafya vb.) ve iklim sistemine ait değişkenler arasındaki ilişki belirlenir. Bu ilişkinin belirlenmesinde iklim modellemeleri, simülasyonlar gibi dijital uygulamalardan yararlanılabilir. Örneğin Dünya’nın şekli ve hareketlerinin (geoit şekil, eksen eğikliği, dönme ve dolanma hareketleri vb.) sonuçları bu uygulamalarla yorumlanabilir. Bu süreçte küresel basınç modeli, genel atmosfer dolaşımında rüzgârlar (sürekli ve devirli rüzgârlar, Türkiye’deki yerel rüzgârlar vb.) ile bunların etkileri metin ve coğrafi temsiller üzerinden incelenir. Yağış oluşum türlerine (yamaç, cephe ve yükselim) ilişkin paylaşım yapılarak öğrencilerden bilgi görseli hazırlamaları istenebilir (SDB2.1, SDB2.2, E3.7, OB2, OB4, OB7). Çözümlemelerden elde edilen bilgilerden yararlanılarak doğayla uyumlu yaşamak için neler yapılması gerektiğine ilişkin tartışma yapılabilir (D5.2, D14.3). Ayrıca kentsel ısı adasının etkilerinin azaltılmasına yönelik öğrencilerin görüşleri alınarak ortaya çıkan çözüm önerilerinin birey ve toplum yararına kullanılması sağlanabilir. Öğrencilerden başlangıçta belirlenen öğrenme çıktılarına ulaşma düzeyleriyle ilgili öz değerlendirme yapmaları istenebilir (SDB1.1, SDB1.2, SDB2.1, SDB2.3). Öğrenmeler, açık uçlu sorularla değerlendirilebilir.

Türkiye ve dünyada görülen iklim türlerinin incelenebilmesi amacıyla oluşturulacak tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramlar belirlenir (E3.4).Öğrencilere coğrafi temsillerin oluşturulması sürecinde hedef belirleme ve süreci yönetmede izlenecek işlem basamaklarına ilişkin kontrol listesi verilebilir (D3.3). Farklı iklimlere ait sıcaklık ve yağış verilerinin karşılaştırılabilmesi için gerekli coğrafi temsiller (iklim haritaları, tablo, grafik vb.) tespit edilir. Bu kapsamda Türkiye ve dünyanın farklı iklim özelliklerine sahip yerlerinden iklim verileri toplanır. Toplanan iklim verileri, kullanım amacı ve gerçekleştirilecek çıkarımlar doğrultusunda tasnif edilerek kullanıma hazır hâle getirilir (MAB4). Düzenlenen iklim verilerinden hareketle söz konusu bölgelere ait sıcaklık ve yağış grafikleri hazırlanarak görselleştirilir (OB7). Oluşturulan görseller kullanılarak Türkiye ve dünyanın farklı yerlerinde görülen iklim türleri incelenir. Bu doğrultuda dijital küreden de yararlanılarak çıkarımlarda bulunulur (SBAB10.3). Çalışmaya ait kontrol listeleri incelenir ve incelemenin sonuçlarına ilişkin öğrencilere geri bildirim verilebilir (SDB1.2).

İklim sisteminde yaşanan değişimler coğrafi temsiller aracılığıyla karşılaştırılır. Küresel ölçekte bu değişimlere ilişkin örnekler verilir. Geçmişten günümüze iklim sisteminde görülen değişimler, bilimsel kanıtlar çerçevesinde neden ve sonuçlarıyla yorumlanır (SBAB1. KB.2.17, SBAB2.5). Bu süreçte iklimin ekosistem ve biyoçeşitlilik açısından önemine yer verilir. İklim sisteminde yaşanan değişimlerin ele alındığı örnekler üzerinden sentezleme yapılır (KB3.3, OB8). Küresel iklim değişikliğinin ilerleyen süreçte ortaya çıkarabileceği sonuçlarla ilgili verilere dayalı öngörüde bulunulur. Öğrencilerin öngörülerini yansıtabilmeleri için öykü oluşturma çalışmasından yararlanılabilir. Öyküler, dijital ortamda oluşturulabilir. Küresel iklim değişikliği nedeniyle gelecekte meydana gelebilecek değişimlerin beşerî faaliyetlere etkileri ve bu konuda alınabilecek önlemler yorumlanır (D5.2, D5.3, D9.3).Yorumlar sonucunda yapılan çıkarımların öğrenciler tarafından düzenlenecek seminer, sergi vb. çalışmalar çerçevesinde sunulmasına yönelik etkinlikler düzenlenebilir (SDB2.3, SDB3.3). Öğrencilerden çalışmalarını öğrenme günlüğüyle değerlendirmeleri istenebilir. Bu ünitede performans görevi olarak farklı iklim türlerine sahip yerlerdeki küresel iklim değişikliğinin yansımalarına ilişkin bilgi görseli hazırlanması istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir (SDB1.2).

Türkiye, belirlenmiş ülkeler ve dünya nüfusunun geçirdiği ve geçirebileceği değişimlerle ilgili birincil ve ikincil kaynaklardan (TÜİK, UNFPA vb.) elde edilen tablo ve grafiklerin incelenmesi sağlanır. Bu tablo ve grafikler; gelişmişlik seviyesi ve nüfus yapısı bakımından farklı, nüfus miktarı bakımından ise dünyada önemli paya sahip ülkeler arasından seçilir. Ayrıca Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ile bazı Türk devletlerinin nüfusunun da geçirdiği ve geçirebileceği değişimlere ilişkin tablo ve grafiklerin incelenmesi sağlanır. Tablo ve grafiklerdeki bileşenler ve bu bileşenlere ait işlevler çözümlenir. Tablolarda yer alan sütun ve satır verilerinin hangi aralıktaki değer veya zamanı gösterdiği tespit edilir. Daha sonra bu veriler düzenlenir ve çözümlenir (MAB4). Grafiklerdeki renklendirme, sembol, veri ve zaman aralıklarının dağılımı ilişkilendirilir. Bu doğrultuda grafiklerdeki görsellerin incelenmesi sağlanır ve bu görsellerde yer alan veriler üzerinden akıl yürütülür (OB4, OB7). Tablo ve grafiklerdeki bileşenler arası ilişkiler sistematik bir yaklaşımla çözümlenir. Çözümleme sonrası ortaya çıkan sonuçlar tartışılarak yorumlanır (D4.2, SDB2.1). Nüfusun zaman içinde büyük artış göstermesinde etkili olan süreçlere ilişkin bilgi toplanır. Bu süreçlerin nüfus artışındaki etkileri yorumlanır. 1950 sonrasında gerçekleşen hızlı nüfus artışının nedenleriyle ilgili bilgilere ulaşılır (E3.7, SBAB1.2). Öğrenmeler, çalışma yaprağıyla izlenebilir.

Dünya ve Türkiye’nin nüfus dağılış haritaları ile nüfusun dağılışı ve hareketlerinde etkili olan faktörlerle ilgili haritalar (topoğrafya, iklim, ulaşım, hidrografya haritaları vb.) incelenir(OB4).Bu haritalar arasında ilişkilendirme yapılır. Yapılan ilişkilendirmeye bağlı olarak nüfusun dağılışı ve hareketlerini etkileyen faktörlerle ilgili öğrencilerin çıkarımda bulunması sağlanır. Türkiye ve dünyada nüfus yoğunluğu ve hareketlerinin fazla ve az olduğu alanlar, yapılan çıkarımlar sonucu birbirinden ayrılır. Bu alanların benzerlik ve farklılıkları Venn şeması ile listelenebilir. Nüfusla ilgili verilere ulaşmada merakı ve disiplinli çalışmayı ön planda tutmanın amaca ulaşmayı kolaylaştırdığı belirtilir (D3.1, E1.1). Öğrenmeler, nüfusun dağılışı ve hareketlerine yönelik haritalar üzerinden açık uçlu sorularla izlenebilir (SDB2.1).

Türkiye ve farklı ülkelerin nüfus piramitleri, demografik dönüşüm modeliyle ilişkilendirilerek anlamlandırılır (OB4). Ülkelerin demografik dönüşümü, doğum ve ölüm oranlarıyla nüfus yapısı arasındaki ilişkiye göre belirlenir. Söz konusu ülkelerin demografik dönüşüm modelinin hangi aşamalarından geçtiğiyle ilgili çeşitli sonuçlar elde edilir (SBAB1). Türkiye ve farklı ülkelerin demografik dönüşüm sürecindeki benzerlik ve farklılıkları karşılaştırılır (KB2.7, E3.7). Karşılaştırma sürecinde Philips 66 tekniği kullanılabilir. Bu amaçla her gruba tartışmaları için yeterli süre verilir, grup üyeleri tarafından üretilen fikirlerin ortaya konması sağlanır ve yapılan eleme sonucu tek bir fikirde karar kılınır. Çalışma sonunda grup sözcülerinin sunduğu fikirler üzerine bir tartışma başlatılabilir (D14.1, SDB2.1, SDB2.2). Ülkelerin nüfus piramitleri, hazırlanan çalışma yaprağı ile incelenerek demografik dönüşüm sürecine ilişkin öğrenmeler izlenebilir.

Türkiye ve farklı ülkelerin nüfus yapısında meydana gelen değişimin (doğum, ölüm, göç vb.) bir şehir, bölge veya ülke için oluşturabileceği fırsat ve sorunlara yönelik tespitlerde bulunulur. Bu tespitlerden yola çıkılarak çeşitli sorular hazırlanır (E1.1, E3.8, KB3.1). Bu sorulara yönelik bilgi toplanır. Elde edilen bilgiler düzenlenir ve çözümlenir. Nüfusa yönelik fırsat ve sorunlar ile nüfus politikaları arasındaki ilişki kapsamında sonuçlara ulaşılır ve bu sonuçlar paylaşılır (D2.1, KB3.3, BTYAB5). Öğrencilere sonuçlarını resim, afiş gibi görsel; köşe yazısı, rapor gibi sözel veya drama gibi kinestetik etkinliklerle sunma imkânı verilebilir. Coğrafi sorgulama sürecinde birincil ve ikincil kaynaklar titizlikle incelenir. Öğrencilerin belirlenen araçları sistematik şekilde kullanarak doğru bilgiye ulaşmak için çaba göstermeleri ve toplanan verilerin doğruluğunu farklı kaynaklardan teyit ederek bu verileri tarafsız bir şekilde kaydetme konusunda bilimsel bir dürüstlük ve özveriyle davranmaları sağlanır (D3.3, E1.4, E3.5, E3.7, OB1).Ünite boyunca öğrenme günlüğü tutulması sağlanarak öğrencilerin öğrenmelerini öğrenme günlükleri üzerinden değerlendirmeleri sağlanabilir (SDB1.1, SDB2.1). Bu ünitede performans görevi kapsamında gruplardan Türkiye nüfusundaki değişimin oluşturduğu fırsat ve sorunların etkisini belirlemeye ve bu kapsamda alınacak önlemlere yönelik rapor hazırlamaları istenebilir (SDB3.3). Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Öğrencilerin öğrenme süreçlerini bu ölçütlere göre değerlendirmeleri amacıyla öz ve grup değerlendirme formu uygulanabilir (SDB1.2, SDB1.3).

Öğrencilerden doğal ve beşerî faktörlerin ekonomik faaliyetlere etkileriyle ilgili bildikleri ve merak ettikleri konuları yazılı hâle getirmeleri istenebilir. Yazılanlar paylaşılır. Grup çalışması içinde merak edilen bilgilere ulaşmak için uygun yöntem ve stratejiler belirlenerek bilgi toplanır. Toplanan bilgiler, coğrafi temsil ve metinlerden yararlanılarak düzenlenir ve sistematik şekilde çözümlenir (E3.7, OB1, BTYAB5). Sürecin bu aşamasında her gruptan ulaştığı sonuçları paylaşması istenir. Yapılan paylaşımlardan yola çıkılarak Türkiye’deki kaynakların verimli kullanımı konusunda neler yapılması gerektiği belirlenir. Öğrencilerin bu çözüm önerilerini sadece sınıfta dile getirmekle kalmayıp okul ve aile yaşantılarına yansıtmaları, kaynakları korumaya yönelik somut adımlar atmaları ve çevrelerine örnek olacak davranışlar sergilemeleri sağlanır (D17.3). İfade ettikleri çözümlerin ekonomiye sağlayacağı katkıları düşün-eşleş-paylaş tekniği ile paylaşmaları istenebilir (D19.3). Sürecin son aşamasına gelindiğinde gruplardan en başta yazdıklarını incelemeleri ve merak ettiklerine cevap bulup bulamadıklarını tartışmaları istenebilir (KB3.3).Son olarak öğrencilerin süreç boyunca öğrendiklerini listelemeleri ve dersin başında bildikleriyle karşılaştırarak öğrenmelerine ilişkin öz değerlendirme yapmaları sağlanabilir ve öğrencilere geri bildirim verilir (SDB1.1, SDB1.2, SDB2.2). Yakın çevrede yer alan bir işletmenin kuruluş yeri şartlarının incelenebilmesi için coğrafi gözlem, saha/sanal saha çalışması yapılabilir. Yapılan saha çalışmasına ilişkin sınıfta bir tartışma süreci başlatılabilir (SDB2.1). Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden doğal ve beşerî faktörlerin ekonomi üzerindeki etkilerini harita, fotoğraf vb. görsellerle açıklayan bir diyagram hazırlamaları istenebilir (SBAB11.2). Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir (SDB1.2, SDB1.3).

Bir olayın hangi durumda afet kabul edilebileceğine ilişkin Türkiye ve dünyada yaşanan örnek olaylar üzerinden bir tartışma yapılandırılabilir. Bu kapsamda örnek olarak Türkiye’den Kuzey Anadolu Fay Sistemi, Doğu Anadolu Fay Sistemi ve Batı Anadolu’daki fay hatları incelenebilir. Bu fay hatlarının geçtiği bölgelerin deprem tehlikesi taşıdığı, bu bölgelerde depreme dirençli olmayan yerleşim alanları kurulmasının risk oluşturduğu ve deprem yaşanması durumunda can ve mal kaybı olmasının ise afet olarak nitelendirildiği bilgisi paylaşılır (D5.3). Bu süreçte diri fay haritası, afet risk haritası ve yerleşme haritaları incelenebilir (SBAB10.2). Öğrencilerden tehlike, risk ve afet kavramları arasındaki ilişkiyi açıklayabilmeleri için bu kavramlara ilişkin görsel içerikli örnekler oluşturmaları istenebilir. Örnekler üzerinden tehlike, risk ve afet kavramlarının özellikleri özetlenebilir, tehlike kavramı içerisinde ekstrem doğa olayı kavramına yer verilir (OB1, SDB2.1, E3.4). Öğrencilerin bu süreçteki öğrenmeleri, çalışma yaprağıyla değerlendirilebilir.

Öğrencilerin kişisel özellikleri ve afetlere yönelik algıları göz önünde bulundurularak afetler konusuna uygun bir giriş yapabilmeleri sağlanır. Bu kapsamda öğrencilere afetlerle ilgili gazete haberi ve makale okuma, fotoğraf ve harita inceleme, sayısal veriler içeren tablo yorumlama gibi çalışmalar yaptırılabilir. Bu çalışmalar öğrenciler tarafından sunulabilir ve öğrencilerin seçtiği materyallerin incelenmesiyle derse başlanabilir. İncelenen materyaller bağlamında görüşlerin paylaşıldığı bir tartışma ortamı yapılandırılabilir (SDB2.1). Afetlere yönelik videolar izlenerek öğrencilerden bildikleri afetlerle ilgili görüş paylaşımında bulunmaları istenebilir (OB4). Tüm sınıfa bir afet listesi (kuraklık, deprem, tsunami, çığ, sel, taşkın, erozyon, salgın hastalık, yangın, savaş, nükleer santral kazaları, heyelan, kaya düşmesi vb.) verilerek afet sınıflandırma çalışması yapılabilir. Bu kapsamda öğrencilerden verilen afet listesinde yer alan afetleri, belirledikleri özelliklere göre sınıflandırmaları ve küçük gruplar içinde tartışmaları istenebilir. Sonuçları itibarıyla Türkiye’de en yıkıcı etkiye sahip afetler, ilgili kaynaklardan incelenerek bu afetlerin nedenleri ve dağılışları tespit edilir (D5.3, SBAB10.3). Afetler, oluşum türlerine göre tasnif edilir ve etiketlenir (E3.7, SDB2.2). Öğrencilerin bu süreçteki öğrenmeleri yapılandırılmış gridle değerlendirilebilir.

Bütüncül afet yönetimini oluşturan bileşenler, tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramlar üzerinden incelenerek anlamlandırılır (OB4). Söz konusu bileşenler arasındaki ilişki çözümlenir ve buradan sonuçlar çıkarılır. Konuya ilişkin istasyon çalışması yapılabilir. Bu kapsamda sınıfta afet öncesi, afet esnası ve afet sonrası olmak üzere üç istasyon oluşturulur. Öğrenciler, oluşturulan istasyonlara atanır ve her istasyon için belirlenen konulara göre afiş hazırlama çalışması başlatılır. Her beş dakikada bir öğrencilerin yeri değiştirilir, diğer istasyona geçen öğrencilerin o istasyonda başlanmış olan çalışmaya devam etmesi sağlanır. Herkes ilk istasyonuna döndüğünde son düzenleme için süre verilir ve ardından çalışmalar paylaşılır. Öğrencilerden istasyon değiştirerek gerçekleştirilen bu süreci değerlendirmeleri, farklı bakış açılarının afişlerde meydana getirdiği değişiklikleri sorgulamaları istenir. Ardından afişler paylaşılarak afet öncesi, afet esnası ve afet sonrasında yapılması gerekenler karşılaştırılır. Öğrencilerden bu konuda kendileri ve çevrelerini değerlendirmeleri istenerek bütüncül afet yönetiminin etkin şekilde yapılmamasının insan ve toplum üzerindeki etkilerine ilişkin duygu ve düşüncelerini ifade etmeleri istenebilir (SDB1.1, SDB1.2, SDB1.3, SDB3.3). Öğrenmeler, çalışma yaprağıyla izlenebilir. Afet öncesi, afet esnası ve afet sonrasında ihtiyaç duyulan verilere hızlı ve doğru şekilde ulaşılması, bu verilerden yeni bilgiler üretilmesi ve bu bilgilerin kullanılması bağlamında afete uğramış ve afet riski taşıyan bölgelerde yapılacak mekânsal sorgu ve analizler yoluyla hızlı karar verilebilmesine imkân sağlayan mekânsal bilgi teknolojilerinden bahsedilir (OB2).

Afet ve acil durumlarda yaşanan bilgi kirliliğine karşı doğru bilgiye nereden veya nasıl ulaşılacağına ilişkin görüşlerin paylaşıldığı bir tartışma ortamı yapılandırılabilir. Afet öncesi, afet esnası ve afet sonrasında savunmasız grupların (yaşlılar, özel gereksinimi olan bireyler vb.) ihtiyaçlarının karşılanması gerektiği ifade edilir. Ayrıca afet ve acil durumlarda çocuk hakları temelli yaklaşım kapsamında çocukların sahip olduğu hakların neler olduğu ve bu hakların nasıl korunabileceği konusunda öğrencilerin fikirleri alınır. Öğrencilerden yaşanan afetlerde ihtiyaç duyulan yardımların amaca uygun şekilde ulaştırılması, bu süreçte başkalarının hakkına saygı gösterilmesi veya “Yeşil Vatan” bilincinin yaygınlaştırılmasına yönelik slogan oluşturmaları istenebilir (SDB2.3, E1.4, E3.5, D1.2, D16.2, D20.2). Oluşturulan sloganlar belirtilen özellikleri vurgulaması açısından değerlendirilir (SDB2.1). Afet ve acil durumlarda uluslararası iş birliğinin önemi Türkiye ve dünyadan örneklerle vurgulanır (D20.2).Bu ünite kapsamında Türkiye’de görülebilen afetlere yönelik eğitimlerden bahsedilerek deprem simülasyon merkezi, rasathane gibi yerler ziyaret edilebilir; afet uzmanlarının katılacağı panel veya seminerler düzenlenebilir. Bu ünitede performans görevi olarak öğrencilerden örnek bir senaryo üzerinden bütüncül afet yönetimine ilişkin önerilerini içeren bir sunum hazırlamaları istenebilir. Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Öğrencilerden öğrenmelerini izlemelerine yönelik önceden hazırlanan öz değerlendirme formlarıyla kendilerini değerlendirmeleri ve öğrenme sürecini geliştirmeleri için neler yapabileceklerini belirlemeleri istenebilir (SDB1.2, KB3.2).

Bölge belirleme kriterleri kullanılarak bölge ve bölge sınırına yönelik varsayımda bulunulur. Bölge oluşturulurken sınırın nereden geçmesi gerektiği ile ilgili tahminlerin değerlendirilmesinde beyin fırtınası yöntemi kullanılabilir (D3.4). Öğrencilerin cevaplarından yola çıkarak “Coğrafya biliminde bölge oluşturulmasına neden ihtiyaç duyulmuştur?”, “Bölge oluşturmanın gerekçeleri nelerdir?” gibi sorular cevaplanarak bölge belirleme kriterleri tespit edilir. Bu kriterler çerçevesinde öğrencilerden kendi oluşturdukları bölge ve sınırları değerlendirmeleri istenir (SDB1.2, SDB2.1). Benzer özelliklere sahip yerler, şekilsel ve işlevsel bölge kapsamında listelenir (SBAB7.6, SBAB7.10, E3.4). Dijital veya basılı haritalar üzerinde çeşitli ölçeklerdeki şekilsel ve işlevsel bölgelere yönelik uygulama yaptırılır. Uygulamada kriter değiştikçe bölge sınırının da değişeceği, Türkiye ve dünyadan bölge örnekleri ile keşfettirilir (E2.5, OB2, SBAB7.8, SBAB10.3). Öğrencilerin şekilsel ve işlevsel bölgelere yönelik öğrenmeleri anlam çözümleme tablosu ile değerlendirilebilir. İki boyutlu olarak hazırlanan anlam çözümleme tablosunun bir boyutunda bölge türleri, diğer boyutunda ise bölge örneklerine yer verilebilir. Bölge örnekleri, oluşturulma biçimi ve sınır özelliklerine göre karşılaştırılır (KB2.7, SBAB7.7). Bölgeler ile bölge sınırlarının zaman ve amaca göre değişebileceğine ilişkin önermelerde bulunulur (KB2.17, SBAB4.2). Bir bölgeden diğerine geçerken coğrafi koşulların aniden değişip değişmediği, bölge sınırlarındaki geçiş özelliği çerçevesinde tartışılır. Bölge ve bölge sınırı konusunda değerlendirme yapılırken açık uçlu sorular kullanılabilir. Bu ünitede performans görevi olarak öğrenci gruplarından farklı haritalar (fiziki, siyasi, nüfus, ekonomi vb.) üzerinde bölge belirleme kriterlerini dikkate alarak bölgeler oluşturmaları istenebilir(SDB2.2, KB3.1). Çalışmalar paylaşılarak tartışılabilir (SDB2.1). Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, öz ve grup değerlendirme formuyla değerlendirilebilir (SDB1.2, SDB1.3).